Το Ινστιτούτο Γεωργικών Ερευνών ιδρύθηκε το 1962, με συνεργασία του Ειδικού Ταμείου Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών και του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας και περιήλθε στην κυριότητα της Κυπριακής Κυβέρνησης το 1967. Διεξάγει εφαρμοσμένη έρευνα με στόχο την επίλυση των προβλημάτων που αντιμετωπίζει ο γεωργοκτηνοτροφικός κόσμος του τόπου μας σύμφωνα με τις προτεραιότητες του Υπουργείου Γεωργίας Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος. Ταυτόχρονα, αξιολογεί νέες επιστημονικές και τεχνολογικές μεθόδους και προτείνει καινοτόμες διαδικασίες που στοχεύουν στη βελτίωση της ζωικής και φυτικής παραγωγής και στην αναβάθμιση της ποιότητας των παραγόμενων προϊόντων με γνώμονα την ορθολογική αξιοποίηση των φυσικών πόρων, μέσα σε πλαίσια αειφορίας και προστασίας του περιβάλλοντος.

Το Ινστιτούτο στα 50 χρόνια προσφοράς του, έχει δώσει πρακτικές λύσεις σε πολλά προβλήματα της γεωργοκτηνοτροφίας του τόπου και έχει βοηθήσει τον Κύπριο γεωργό στην παραγωγή ποιοτικών και ανταγωνιστικών προϊόντων. Ενδεικτικά αναφέρονται: η δημιουργία νέων ποικιλιών σιτηρών και ψυχανθών προσαρμοσμένων στις κυπριακές συνθήκες, η σύσταση νέων συστημάτων αμειψισποράς, ο καθορισμός των αρδευτικών αναγκών των σημαντικότερων καλλιεργειών καθώς και των αναγκών τους σε λιπάσματα, η χρήση της υδρολίπανσης η οποία αποτελεί σταθμό στις αρδεύσεις, η φυλλοδιαγνωστική, η μελέτη και η προώθηση νέων ποικιλιών λαχανικών και κυρίως πατατών κατάλληλων για τις συνθήκες του τόπου μας, προώθηση νέων ποικιλιών εσπεριδοειδών και άλλων καρποφόρων δέντρων και νέων καλλιεργειών ανθοκομικών φυτών, τόσο από εισαγόμενα φυτά αλλά και φυτά της χλωρίδας της Κύπρου. Επίσης η διατήρηση του φυτικού γενετικού υλικού, η εξεύρεση ανθεκτικών υποκειμένων σε εχθρούς και ασθένειες, η χρήση βιομάζας για παραγωγή ενέργειας, η παραγωγή υγιούς πολλαπλασιαστικού υλικού, η χρήση βιολογικών τρόπων και μεθόδων αντιμετώπισης των εχθρών και ασθενειών των καλλιεργειών, αποτελούν μόνο μερικά παραδείγματα προγραμμάτων του ΙΓΕ που στοχεύουν στη διατήρηση της βιοποικιλότητας, την προστασία του περιβάλλοντος και την αειφόρο χρήση των φυσικών πόρων με τελικούς αποδέκτες το σύνολο της κοινωνίας. Στη ζωική παραγωγή η προσφορά είναι εξίσου σημαντική στην αύξηση της γαλακτοπαραγωγής με καλύτερη διαχείριση και διατροφή των ζώων, στη δημιουργία πυρήνα διάθεσης προβάτων και αιγών ψηλής γενετικής αξίας και παραγωγικότητας και στη δημιουργία μονάδας ανθεκτικών ζώων στην Τρομώδη νόσο.

Ξεχωριστή διάκριση για το Ινστιτούτο αποτελεί η επιλογή του από την Ευρωπαϊκή Ένωση το 2000 σε Κέντρο Αρίστων Επιδόσεων στη Γεωργία και το Περιβάλλον. Μετά την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση τον Μάιο του 2004, τα ερευνητικά προγράμματα του Ινστιτούτου υιοθετούν πλήρως τις πρόνοιες της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής. Έτσι, εκτός από την προστασία του περιβάλλοντος, η αειφόρος χρήση των φυσικών πόρων, η προστασία της υγείας του καταναλωτή, η ευημερία των ζώων και η παραγωγή γεωργικών προϊόντων υψηλής ποιότητας και προστιθέμενης αξίας που να ικανοποιούν τις ανάγκες του καταναλωτή, αποτελούν τους κεντρικούς άξονες που διαπνέουν την ερευνητική του δραστηριότητα. Παράλληλα, εντείνεται η προσπάθεια για μεταφορά της συσσωρευμένης γνώσης που απέκτησε το Ινστιτούτο στους τελικούς χρήστες μέσω της εκπαίδευσης αγροτών, φοιτητών και γεωπόνων.

Μετά το τέλος της εκδήλωσης πραγματοποιήθηκε ξενάγηση στα εργαστήρια και τα κεντρικά γραφεία του Ινστιτούτου στην Αθαλάσσα και προσφέρθηκαν προϊόντα παραγωγής του Ινστιτούτου.

Ινστιτούτο Γεωργικών Ερευνών
14 Μαΐου 2012

Για όσους ενδιαφέρονται να το λαμβάνουν στο ηλεκτρονικό τους ταχυδρομείο, στείλτε μας σχετικό μήνυμα μέσω email στο info@arinet.ari.gov.cy

Την Παρασκευή 6 Απριλίου 2012 πραγματοποιήθηκε η εναρκτήρια συνάντηση του ερευνητικού προγράμματος «Options for sustainable agricultural production and water use in Cyprus under global change» (AGWater).

Το πρόγραμμα χρηματοδοτείται από το Ίδρυμα Προώθησης Έρευνας και Συντονιστής είναι το Cyprus Institute, ενώ συνεργαζόμενοι φορείς είναι το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης, η Μετεωρολογική Υπηρεσία Κύπρου, το Ινστιτούτο Γεωργικών Ερευνών (ΙΓΕ), το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου (ΤΕΠΑΚ) και το Oregon State University.

Εναρκτήρια συνάντηση του προγράμματος AGWater

Από το ΙΓΕ συμμετέχουν οι Δρ. Μαρίνος Μάρκου, κ. Σοφοκλής Γρηγορίου, Δρ. Διονυσία Φασούλα και κ. Ανδρέας Στυλιανού. Στην πρώτη συνάντηση παρουσιάστηκαν όλα τα Πακέτα Εργασίας (Work Packages-WP) από τη συντονίστρια Dr Adriana Bruggeman. Ακολούθησε εποικοδομητική συζήτηση και κατανομή των εργασιών. Η συνεισφορά του ΙΓΕ στο συγκεκριμένο πρόγραμμα είναι σημαντική αφού συμμετέχει στα έξι από τα συνολικά οκτώ Πακέτα Εργασίας, ενώ είναι υπεύθυνο για το Πακέτο Εργασίας 5.

Τα αρωματικά φυτά, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του Τμήματος Γεωργίας, καλλιεργούνται σε μια έκταση 1500 δεκαρίων περίπου. Οι ιδανικές εδαφοκλιματικές συνθήκες της Κύπρου, οι σχετικά μικρές απαιτήσεις σε νερό και κεφαλαιουχικές επενδύσεις που απαιτούνται για την εγκατάστασή τους και οι καλές προοπτικές εμπορίας καθιστούν τα αρωματικά φυτά μια δυναμική καλλιέργεια με πολλές δυνατότητες. Δεν είναι όμως εφικτό να προχωρήσει απρόσκοπτα η καλλιέργειά τους χωρίς την υποστήριξη της έρευνας, η οποία έχει ξεκινήσει από το ΙΓΕ ήδη από το 1997, ενώ σε ορισμένα θέματα, όπως η αποξήρανση των αρωματικών φυτών, υπάρχει συνεργασία με το Τμήμα Γεωργίας.

Τα ερευνητικά προγράμματα που διεξήχθησαν επικεντρώθηκαν στις παρακάτω δραστηριότητες: Εντοπισμός και αξιολόγηση κλώνων ντόπιας ρίγανης, διαχείριση αρωματικών φυτών, ορθολογιστική χρήση νερού με στόχο τη βελτιστοποίηση παραγωγής και ποιότητας, καταπολέμηση ζιζανίων, χημικές αναλύσεις, μικροπολλαπλασιασμός αρωματικών φυτών και μελέτη της οικονομικότητας αρωματικών φυτών.

Από τα πειράματα αξιολόγησης των κλώνων της ντόπιας ρίγανης προέκυψε ότι υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ των διαφόρων κλώνων τόσο στην παραγωγή όσο και στην περιεκτικότητα σε λάδι. Ο καλύτερος κυπριακός κλώνος από αυτούς που δοκιμάστηκαν είναι ο «Κάμπος». Για τη ρίγανη πραγματοποιήθηκαν πειράματα αποστάσεων φύτευσης σε διάφορους συνδυασμούς. Στο Ζύγι η υψηλότερη παραγωγή προέκυψε από το συνδυασμό 60×30 cm, με 5,5 φυτά/m².

Όσον αφορά τις ετήσιες απαιτήσεις της ρίγανης σε νερό ανέρχονται σε 400 mm περίπου, του φασκόμηλου ξεκινούν από 300-320 mm και της λεβάντας από 240 mm για νεαρές φυτείες και αυξάνονται τα επόμενα χρόνια στα 400 και 350 mm αντίστοιχα. Περιορισμός στην άρδευση μειώνει την παραγωγή τόσο σε φρέσκο όσο και αποξηραμένο εμπορεύσιμο προϊόν και στα τρία αρωματικά φυτά που μελετήθηκαν. Ελαττώνει, επίσης, το ποσοστό του παραγόμενου αιθέριου ελαίου.

Για την αντιμετώπιση των ζιζανίων έγιναν δοκιμές με διάφορα προφυτρωτικά και μεταφυτρωτικά ζιζανιοκτόνα σε σχεδόν όλα τα είδη των αρωματικών φυτών και επιλέγηκαν τα καταλληλότερα για κάθε είδος. Ιδιαίτερα για το βασιλικό, καλύτερα αποτελέσματα για την καταπολέμηση των ζιζανίων έδωσε η εδαφοκάλυψη με μαύρο πλαστικό, διότι, επιπροσθέτως, παρατηρήθηκε αύξηση της παραγωγής κατά 30% και η ποιότητα ήταν καλύτερη. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι χημικές αναλύσεις που έγιναν στη λεβάντα, το φασκόμηλο και τη ρίγανη έδειξαν ότι κανένα από τα ζιζανιοκτόνα που μελετήθηκαν δεν επηρέασε την περιεκτικότητα σε λάδι.

Αναφορικά με τα αιθέρια έλαια, το κύριο χημικό συστατικό του λαδιού της ρίγανης είναι η καρβακρόλη που κυμάνθηκε από 84-89%. Επιπλέον, το κυπριακό φασκόμηλο S. fruticosa περιέχει α και β θουγιόνη, η οποία είναι νευροτοξική, σε πολύ μικρή ποσότητα (κάτω του 1%) ενώ το φασκόμηλο S. officinalis που καλλιεργείται στην Ευρώπη έχει 30% θουγιόνη. Το κυπριακό φασκόμηλο όμως έχει ψηλή περιεκτικότητα σε καμφορά (35%) που προκαλεί υπέρταση ενώ το S. officinalis περιέχει λιγότερη καμφορά (20%).

Η Κύπρος διαθέτει έναν τεράστιο φυτικό πλούτο που παραμένει ακόμη ανεξερεύνητος και ανεκμετάλλευτος. Εξάλλου, υπάρχουν νέες καλλιέργειες και τροφές που μπορούν να αντικαταστήσουν τις χρήσεις ορισμένων ουσιών στην Κύπρο αλλά και στην Ε.Ε. Εξίσου σημαντικό πεδίο έρευνας προσφέρει και η μελέτη των δράσεων των αιθέριων ελαίων. Κατά συνέπεια, η έρευνα πρέπει όχι μόνο να συνεχιστεί αλλά και να διευρυνθεί προς τη μελέτη και άλλων αρωματικών και φαρμακευτικών ειδών αλλά και των ιδιοτήτων τους.

Δόθηκε στη δημοσιότητα στις 29 Φεβρουαρίου 2012 η Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη δημιουργία δύο Ευρωπαϊκών Συμπράξεων Καινοτομίας (ΕΣΚ), για την «παραγωγικότητα και βιωσιμότητα του γεωργικού τομέα» και για τις «πρώτες ύλες». Προηγήθηκε η ΕΣΚ για την «ενεργό και υγιή γήρανση» που εγκαινιάστηκε τον Φεβρουάριο του 2011 και έχουν δρομολογηθεί προπαρασκευαστικές εργασίες για τη δημιουργία ΕΣΚ για την «αποδοτική από πλευράς υδάτινων πόρων Ευρώπη».

Η ΕΣΚ αποτελεί μια νέα έννοια που εισήχθη στην πολιτική «Ευρώπη 2020 » η οποία έχει σαν ναυαρχίδα της την «Ένωση Καινοτομίας» και στοχεύει στην υπερπήδηση των αδυναμιών, δυσχερειών και εμποδίων στην ευρωπαϊκή έρευνα και την καινοτομία, που αποτρέπουν ή επιβραδύνουν τις καλές ιδέες να αναπτυχθούν και να μεταφερθούν στην αγορά. Μερικά παραδείγματα δυσχερειών αποτελούν η έλλειψη επενδύσεων, το ξεπερασμένο νομοθετικό πλαίσιο, η έλλειψη προτύπων, και ο κατακερματισμός των αγορών. Οι Συμπράξεις προσδιορίζουν τι πρέπει να γίνει για να ξεπεραστούν οι δυσχέρειες με ορίζοντα το 2020. Ειδικά η ΕΣΚ για την «παραγωγικότητα και βιωσιμότητα του γεωργικού τομέα» στοχεύει στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της Ευρωπαϊκής γεωργίας μέσα από ένα πλέγμα δράσεων οι οποίες προωθούν την αειφόρο χρήση των φυσικών πόρων, την προστασία του περιβάλλοντος, την ασφάλεια και υγεία των καταναλωτών και την ευημερία των ζώων.

Η ανάγκη για υποστήριξη της καινοτομίας στη γεωργική παραγωγή προκύπτει, μεταξύ άλλων, από το γεγονός ότι η ασφάλεια τροφίμων αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις σε παγκόσμιο επίπεδο κατά τα επόμενα έτη, αφού αναμένεται ότι η παγκόσμια ζήτηση τροφίμων θα αυξηθεί κατά 70% έως το 2050 (FAO). Η πρόκληση αυτή συνοδεύεται από μια επιβράδυνση της αύξησης της παραγωγικότητας σε αγαθά, λόγω της μείωσης των επενδύσεων στη γεωργική έρευνα και της αυξημένης πίεσης που ασκεί η γεωργική δραστηριότητα στο περιβάλλον και τους φυσικούς πόρους.

Η βασική πρόκληση που καλείται να αντιμετωπίσει η γεωργία στο μέλλον δεν είναι μόνο να παράγει περισσότερο, αλλά να το επιτυγχάνει αυτό με ένα βιώσιμο τρόπο. Πρόκληση που δεν θα αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά χωρίς σημαντική ώθηση στην έρευνα και την καινοτομία – και ειδικότερα αν δεν έρθουν κοντά οι ερευνητές, οι γεωργοί και άλλοι παίκτες, ώστε να μπορεί να επιταχυνθεί η μεταφορά τεχνολογίας από την επιστήμη στη γεωργική πρακτική, και να παρέχεται πιο συστηματική ανατροφοδότηση για τις πρακτικές ανάγκες της γεωργίας προς την επιστήμη. Η ΕΣΚ για «τη γεωργική παραγωγικότητα και βιωσιμότητα» θα χρησιμεύσει ως καταλύτης για την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των δράσεων που σχετίζονται με την καινοτομία, υποστηρίζεται δε από την πολιτική Αγροτικής Ανάπτυξης καθώς και την ευρωπαϊκή πολιτική για την Έρευνα και την Καινοτομία.

Πρωταγωνιστικό ρόλο στην επίτευξη των στόχων της ΕΣΚ για τη γεωργική παραγωγικότητα και βιωσιμότητα καλούνται να διαδραματίσουν τόσο οι καταναλωτές όσο και οι παραγωγοί τροφίμων. Από τους καταναλωτές αναμένεται με τη ζήτησή τους να κατευθύνουν την παραγωγή προς ασφαλή, υψηλής ποιότητας και με βιώσιμο τρόπο παραγόμενα είδη διατροφής. Σε ότι αφορά τους παραγωγούς αναγνωρίζεται ότι έχουν υποστεί μείωση του μεριδίου της προστιθέμενης αξίας στην αλυσίδα διατροφής την τελευταία δεκαετία και γι αυτό η αύξηση της παραγωγής θα πρέπει να συμβαδίζει με τη βελτίωση της οικονομικής βιωσιμότητας τους.

Στην ΕΣΚ για γεωργική παραγωγικότητα και βιωσιμότητα έχουν προσδιοριστεί δύο πρωταρχικοί στόχοι με ορίζοντα το 2020:
• Ο Δείκτης προώθησης της παραγωγικότητας και της αποτελεσματικότητας του γεωργικού τομέα για την αναστροφή της πρόσφατης τάσης μείωσης των κερδών της συνολικής παραγωγικότητας των συντελεστών παραγωγής.
• Ο Δείκτης βιωσιμότητας της γεωργίας με την εξασφάλιση της λειτουργικότητας του εδάφους στην Ευρώπη σε ικανοποιητικό επίπεδο.

Η ΕΣΚ δε βασίζεται σε συγκεκριμένο μοντέλο καινοτομιών αλλά δίνεται έμφαση στο γεγονός ότι η καινοτομία μπορεί να είναι τεχνολογική, μη τεχνολογική ή κοινωνική, και ότι μπορεί να βασίζεται σε νέες ή παραδοσιακές πρακτικές. Οι ενδεικτικοί τομείς δράσεων για πρωτοβουλίες έρευνας και καινοτομίας της ΕΣΚ για τη γεωργική παραγωγικότητα και βιωσιμότητα είναι οι πιο κάτω:
• Αύξηση της παραγωγικότητας της γεωργίας, της παραγωγής, και της αποτελεσματικότητας των πόρων που στοχεύει στην αύξηση της γεωργικής παραγωγής με παράλληλη εξασφάλιση της αποτελεσματικής και αειφόρου χρήσης των πόρων.
• Καινοτομίες προς στήριξη της βιο-οικονομίας μέσω της αναζήτησης λύσεων για τη βιοδιύλιση, της ανακύκλωσης και της έξυπνης χρήσης της βιομάζας από τις καλλιέργειες, τα δάση και τα απορρίμματα τροφών, χωρίς μείωση των οργανικών ουσιών του εδάφους.
• Βιοποικιλότητα, υπηρεσίες οικοσυστήματος και λειτουργικότητα του εδάφους που προωθεί τα συστήματα ολοκληρωμένης οικολογικής γεωργικής παραγωγής, όπως η ενίσχυση της βιοποικιλότητας του εδάφους, η δέσμευση του άνθρακα, η συγκράτηση του νερού, η σταθερότητα του οικοσυστήματος και η ανθεκτικότητα και οι λειτουργίες επικονίασης.
• Καινοτόμα προϊόντα και υπηρεσίες για την ολοκληρωμένη αλυσίδα εφοδιασμού για την ανάπτυξη και διάδοση καινοτόμων προϊόντων, συσκευών και υπηρεσιών, παράλληλα με τη δημιουργία διαφανούς και βιώσιμης αλυσίδας εφοδιασμού.
• Ποιότητα τροφίμων, ασφάλεια τροφίμων και υγιεινός τρόπος ζωής, που καλύπτει την ποιότητα και ασφάλεια τροφίμων, την ανάπτυξη νέων καθεστώτων για την ποιότητα των τροφίμων και συστημάτων προστασίας της υγείας των ζώων.

Η εξαγγελία της δημιουργίας ΕΣΚ για τη γεωργική παραγωγικότητα και βιωσιμότητα στηρίζεται, υιοθετεί και προάγει τα ευρήματα και τις προτάσεις της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» και τους προσανατολισμούς για «την ΚΓΠ στην πορεία προς το 2020».

Σε ότι αφορά την Κύπρο κρίνεται επιτακτική η ανάγκη για συμπερίληψη της έρευνας και της καινοτομίας στη νέα προγραμματική περίοδο Αγροτικής Ανάπτυξης 2014-2020 έτσι ώστε να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την πρακτική εφαρμογή της ΕΣΚ για τη γεωργική παραγωγικότητα και βιωσιμότητα σε εθνικό επίπεδο, γεγονός που θα έχει θετικό αντίκτυπο στην αγροτική ανάπτυξη, την οικονομία και την κοινωνία.

VERY IMPORTANT: each project is eligible for funding only under specific conditions, decided by each funder of the project consortium, which will be declared in a written communication to the coordinator.