Εκπαιδευτικό ταξίδι στην Τράπεζα Φυτικού Γενετικού Υλικού στο Ηνωμένο Βασίλειο

Δημήτρης Κουρτελαρίδης
Τεχνικός Γεωργικών Ερευνών

Πραγματοποιήθηκε από τις 28 Σεπτεμβρίου μέχρι τις 16 Οκτωβρίου 2015, το εκπαιδευτικό σεμινάριο με θέμα “Seed conservation Techniques Training Course”, που στο Wakehurst Place, Ardingly, West Sussex, Ηνωμένο Βασίλειο όπου στεγάζεται η μεγαλύτερη τράπεζα φυτικού γενετικού υλικού στον κόσμο, η Millennium Seed Bank (MSB).

Κατά την διάρκεια των τριών εβδομάδων εκπαίδευσης μου στην MSB είχα την ευκαιρία μέσω διαλέξεων, πρακτικής εξάσκησης και εκπαιδευτικών εκδρομών να γνωρίσω και να αναγνωρίσω όλες τις βασικές διαδικασίες για τη δημιουργία τράπεζας φυτικού γενετικού υλικού. Επιπρόσθετα είχα την ευκαιρία να εκπαιδευτώ στη διαδικασία συλλογής, καθαρισμού και φύλαξης του υλικού.

Η όλη εκπαίδευση (διαλέξεις και πρακτική εργαστηριακή εξάσκηση) πραγματοποιήθηκε στις άρτιες εγκαταστάσεις της MSB, η οποία στεγάζεται μέσα σε έκταση 435 εκταρίων από δάσος, βοτανικών κήπων και χώρων εκδηλώσεων. Εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι μόνο η κτηριακή αποπεράτωση της τράπεζας στοίχησε 20 εκατομμύρια λίρες και εγκαινιάστηκε το 2000 από τον πρίγκιπα Κάρολο της Αγγλίας, ένθερμο υποστηρικτή του όλου έργου.

Στόχος της MSB είναι μέχρι το 2020 να φυλάσσονται στις εγκαταστάσεις της το 25% του γενετικού υλικού της παγκόσμιας χλωρίδας. Σήμερα κατέχουν πέραν των 75000 καταχωρήσεων σε γενετικό υλικό, το οποίο διατηρούν κυρίως σε ειδικούς χώρους δωμάτια με θερμοκρασία -20οC, μέσα σε φιάλες υγρού αζώτου στους -196oC, σε ιστοκαλλιέργεια, ως τράπεζα γύρης καθώς και με δείγματα DNA.

Μεγάλη σημασία δίνεται στη συλλογή του γενετικού υλικού καθώς και στην ποιότητα του υλικού που θα διαφυλαχθεί αργότερα στους ειδικούς χώρους. Για να εξασφαλιστεί η καλύτερη ποιότητα σπόρων πραγματοποιούνται τεστ βλαστικότητας με φυσικές ή χημικές μεθόδους (cut testings, tetrazolium) αλλά και ακτινογράφηση με ακτίνες Χ. Είναι εξαιρετικά σημαντικό το γενετικό υλικό να είναι άριστης ποιότητας ώστε να μπορεί διαφυλαχθεί και να διατηρηθεί για δεκάδες ως και εκατοντάδες χρόνια.

Όλες οι παραπάνω διαδικασίες που γίνονται στην MSB αποσκοπούν στη συλλογή και διατήρηση του φυτικού γενετικού υλικού αλλά και τη χρήση του υλικού για έρευνα (πρωτόκολλα βλαστικότητας και βιολογίας σπόρων), για την εκπαίδευση (μεταπτυχιακά και διδακτορικά σε συνεργασία με πανεπιστήμια) την επιμόρφωση (επισκέψεις σχολείων, σεμινάρια και επιμορφωτικά προγράμματα) αλλά και τη ψυχαγωγία του κοινού (σε συνδυασμό με βοτανικούς κήπους).

Οι κλιματικές αλλαγές, οι αλόγιστες επεμβάσεις του ανθρώπου στη φύση και η συρρίκνωση του φυσικού τοπίου επιβάλλουν τη φύλαξη και τη διατήρηση του φυτικού γενετικού υλικού. Μέρος του υλικού διπλοφυλάσσεται και στην παγκόσμια τράπεζα γενετικού υλικού στην Νορβηγία για λόγους ασφάλειας (Svalbard genebank). Τους πιο πάνω λόγους εντόπισαν και οι υπεύθυνοι της MSB εδώ και χρόνια και γι’ αυτό και προχώρησαν στις δράσεις που αναφέρθηκαν. Είναι εξαιρετικά σημαντική η στήριξη της πολιτείας – πολιτικών αλλά και σημαντικών παραγόντων της χώρας στο έργο της MSΒ τόσο σε χρηματοδότηση όσο και σε υποστήριξη.

Όλα τα πιο πάνω δεικνύουν τη σημαντικότητα και τη σοβαρότητα που λαμβάνεται υπόψη από εθνικούς και διεθνείς φορείς για την παγκόσμια χλωρίδα, ιδιαίτερα για το χώρο της Μεσογείου, ο οποίος θεωρείται HOT SPOT σε χλωρίδα και γενετικό υλικό. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η αξία των άγριων συγγενών των καλλιεργούμενων φυτών υπολογίζεται στα 40 δις. ευρώ και αναμένεται να αυξηθεί στα 140 δις. ευρώ (μεταφορά γονιδίων, διασταυρώσεις και δημιουργία νέων ποικιλιών). Τέλος εξαιρετικής σημασίας θα πρέπει να θεωρείται ο ενδημικός πλούτος της κάθε χώρας λόγω της μοναδικότητας του και θα πρέπει να χρήζει ύψιστη προστασία.