ENPI CBCMED – Second call for standard projects

Σύνδεσμος

Πολύκαρπος Πολυκάρπου
Πρώτος Λειτουργός Γεωργικών Ερευνών

ENPI CBCMED logo 2η Πρόσκληση Υποβολής Προτάσεων Έργων (Standard Projects) για το Πρόγραμμα Διασυνοριακής Συνεργασίας ENPI MED

Αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών ενημέρωσης από τον Κύπριο αγρότη

Γιώργος Αδαμίδης
Ανώτερος Λειτουργός Γεωργικών Ερευνών

Η συστηματική ενημέρωση και η πληροφόρηση, αποτελεί σημαντικό παράγοντα κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης λόγω του ότι, προσφέρει τη δυνατότητα για ενημερωμένες επιλογές με σκοπό τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ανθρώπων. Παρ’ όλη τη διαθεσιμότητα των πληροφοριών, η προσβασιμότητα σε αυτές επιβάλλει κάποιους περιορισμούς. Η μη επαρκής πρόσβαση σε γεωργικές πληροφορίες είναι ένας από τους παράγοντες που συμβάλλουν στη χαμηλή γεωργική παραγωγικότητα. Ένα πρόβλημα που παρατηρείται σε παγκόσμιο επίπεδο σε σχέση με την πληροφόρηση των παραγωγών, είναι η μη επαρκής διασύνδεση μεταξύ των κέντρων γεωργικής έρευνας και των γεωργικών εφαρμογών. Η αδύναμη αυτή σχέση εμποδίζει την ταχεία εξάπλωση της γνώσης, με αποτέλεσμα να περιορίζονται σημαντικά οι δυνατότητες πληροφόρησης των παραγωγών, οδηγώντας έτσι στον περιορισμό της αγροτικής ανάπτυξης.

Η πρόκληση που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε είναι η βελτίωση τόσο της δυνατότητας πρόσβασης σε γεωργική πληροφόρηση, όσο και η διευκόλυνση της επικοινωνίας, ανταλλαγής και μεταφοράς πληροφοριών. Αυτή η ανάγκη για βελτίωση θα πρέπει να μας καθοδηγεί για ανάπτυξη καινοτόμων και άμεσων δράσεων μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων Φορέων, θεσμικών και κοινωνικών παραγόντων (ακαδημαϊκά και ερευνητικά κέντρα, συμβουλευτικές Υπηρεσίες δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, Αγροτικές Οργανώσεις, Ομάδες Παραγωγών, Κοινοτικές Αρχές, κ.ά.). Τα τελευταία 20 χρόνια το Διαδίκτυο (internet) έχει φέρει την επανάσταση στον τρόπο που ενημερωνόμαστε, που επικοινωνούμε και κοινωνικοποιούμαστε, όπως επίσης από πού και πώς αντλούμε πληροφορίες, στον τρόπο με τον οποίο εργαζόμαστε, εμπορευόμαστε και συναλλασσόμαστε, αλλά και στο πώς εκπαιδευόμαστε και πώς ψυχαγωγούμαστε.

Μέσα από τις νέες Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) μπορούμε να ενισχύσουμε σημαντικά την αλληλεπίδραση μεταξύ της γεωργικής έρευνας, των γεωργικών εφαρμογών, των παραγωγών και των άλλων εμπλεκομένων με την αγροτική ανάπτυξη. Με την αξιοποίηση των πολλαπλών δυνατοτήτων των ΤΠΕ, και με τη χρήση εργαλείων δικτύωσης, μπορούμε να διευκολύνουμε την ανταλλαγή γνώσεων και την εύκολη πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικές με τη γεωργοκτηνοτροφία και την αγροτική ανάπτυξη γενικότερα. Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι, η τεχνολογία από μόνη της δεν μπορεί να επιφέρει την ανάπτυξη, ακριβώς διότι ταυτόχρονα, απαιτείται η παραγωγική, αλλά πολύ περισσότερο η ενεργή συμμετοχή του ανθρώπινου παράγοντα. Με τη χρήση εργαλείων των ΤΠΕ μπορούμε να δημιουργήσουμε μια κουλτούρα διαμοιρασμού της γεωργικής γνώσης, παρέχοντας διαδικτυακή πρόσβαση σε ηλεκτρονικά πολυμέσα παρουσίασης νέων πληροφοριών και ειδήσεων, ηλεκτρονικά ενημερωτικά δελτία, τηλε-εκπαίδευση, πληροφορίες για την αγορά, χώρους διαδικτυακής συνάθροισης παραγωγών, καταλόγους επικοινωνίας με Αρχές και Φορείς που ασχολούνται με σχετικά θέματα γεωργοκτηνοτροφίας, αγροτικής ανάπτυξης κ.ά.

Οι ΤΠΕ βοηθούν να γεφυρωθεί το χάσμα και να προωθηθεί καλύτερα η επικοινωνία που είναι ένας σημαντικός παράγοντας, λόγω του ότι επιτρέπει στους παραγωγούς εκτός από απλούς δέκτες πληροφοριών, να γίνουν τροφοδότες ιδίας γνώσης για επιστημονική τεκμηρίωση. Παράλληλα, οι ερευνητές μπορούν άμεσα να ενημερώνονται για τρέχοντα προβλήματα που χρήζουν έρευνας. Η άμεση και η έγκυρη ενημέρωση, ενισχυμένη με τη χρήση ΤΠΕ είναι επωφελής για όλους τους εμπλεκομένους.

Ζούμε στην Κοινωνία της Γνώσης. Η χρήση νέων Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών, ενισχύει τους πιο πάνω τρόπους ενημέρωσης, κυρίως, εξαιτίας του Διαδικτύου που βρίσκεται, πλέον, παντού. Η ενημέρωση μπορεί να γίνεται μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, κινητών τηλεφώνων, υπολογιστών παλάμης ή τσέπης κ.ά. Η ενημέρωση μέσω Internet και κινητών τηλεφώνων κερδίζει ραγδαία έδαφος έναντι άλλων μέσων, όπως της τηλεόρασης, του ραδιοφώνου και των έντυπων μέσων. Οι ΤΠΕ μπορούν να ενισχύσουν την αμφίδρομη επικοινωνία μεταξύ ερευνητικών, γεωργικών εφαρμογών, και παραγωγών, καθιστώντας τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις ικανές να μετατραπούν σε βιώσιμες γεωργικές επιχειρήσεις, έτοιμες να ανταγωνιστούν μέσα στη δυναμική κοινωνία των πληροφοριών και της παγκοσμιοποίησης.

Η καινοτομία στη γεωργία

Δρ Μαρίνος Μάρκου
Πρώτος Λειτουργός Γεωργικών Ερευνών

Οι νέες ευκαιρίες εμπορίας που δημιουργούνται και η ανάγκη αύξησης της παραγωγικότητας / αποδοτικότητας, τα προβλήματα της αειφόρου χρήσης των φυσικών πόρων και της Κλιματικής Αλλαγής, καθώς και οι νέοι ρόλοι που αναλαμβάνουν δημόσιοι, ιδιωτικοί και κοινωνικοί «παίκτες», συμβάλλουν και δρομολογούν σε μεγάλο βαθμό τις αλλαγές και τις εξελίξεις στο γεωργικό τομέα. Στην περίπτωση της Κύπρου, κινητήριο μοχλό και σημείο αναφοράς των αλλαγών που έχουν επέλθει στο γεωργικό τομέα αποτελούν η ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) και η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ). Η καινοτομία αποτελεί βασικό συστατικό για την ανταγωνιστικότητα του σύγχρονου γεωργικού τομέα και η στήριξη της γεωργικής έρευνας και των γεωργικών εφαρμογών είναι απαραίτητη. Ωστόσο, πολλές φορές δεν είναι αρκετή για να διευρύνει τη δυνατότητα καινοτομίας και απαιτούνται παρεμβάσεις για υποβοήθησή της. Αναγνωρίζοντας τη δυσκολία αυτή η ΕΕ δημιούργησε, το 2008, το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας.

Η ΕΕ στον Κανονισμό (ΕΕ) 294/2008, με τον οποίο ιδρύεται το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (ΕΙΤ), ορίζει ως καινοτομία «…τη διαδικασία, με την οποία νέες ιδέες δίνουν απαντήσεις στα αιτήματα της κοινωνίας και της οικονομίας και δημιουργούν νέα προϊόντα, υπηρεσίες ή επιχειρηματικά και οργανωτικά μοντέλα που εισάγονται με επιτυχία σε μια υφιστάμενη αγορά ή που μπορούν να δημιουργήσουν νέες αγορές, καθώς και τα αποτελέσματα της διαδικασίας αυτής». Στόχος του ΕΙΤ είναι η συμβολή στην αειφόρο ανάπτυξη της ευρωπαϊκής οικονομίας και της Ευρώπης με την ενίσχυση της ικανότητας των Κρατών Μελών και της Κοινότητας στην καινοτομία. Το ΕΙΤ φιλοδοξεί μέσω εντοπισμού των τομέων προτεραιότητας να αναλάβει πρωτοβουλίες και να σχεδιάσει δραστηριότητες έρευνας, καινοτομίας και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Η συνεχής προσπάθεια για νέα προϊόντα / υπηρεσίες ή νέες παραγωγικές διαδικασίες προσδίδουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε τρεις περιοχές: (α) Στην αξιοποίηση των πόρων με την ανάπτυξη δραστηριοτήτων Έρευνας και Ανάπτυξης, εφαρμογή νέας τεχνολογίας, νέων παραγωγικών επενδύσεων, επέκταση σε νέες αγορές ή αύξηση του πελατολογίου, κ.ά., (β) στην ανάπτυξη και ανανέωση του οργανισμού με τη μορφή επένδυσης, μεγέθυνσης, δημιουργίας καλύτερων ευκαιριών επαγγελματικής ανέλιξης του προσωπικού και νέων προσλήψεων, και (γ) στην επιχειρηματική επιτυχία. Σε ότι αφορά την καινοτομία στη γεωργία, γενικά, αυτή αναφέρεται σε νέες τεχνολογίες, όπως στη βιοτεχνολογία και στα νέα μηχανήματα, στη σταδιακή αλλαγή (π.χ. αποφάσεις για φύτευση νέας καλλιέργειας ή δημιουργία ετικέτας πώλησης), καθώς και στην ευρύτερη διαδικασία μέσω την οποίας οι ιδέες συλλαμβάνονται, αναπτύσσονται και διαδίδονται στο γεωργικό τομέα.

Στο σύγχρονο γεωργικό τομέα η ανταγωνιστικότητα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη συνεργασία για καινοτομία. Σύμφωνα με έγγραφο που ετοίμασε η Διεθνής Τράπεζα το 2006 με τίτλο «Enhancing Agricultural Innovation: How to Go Beyond the Strengthening of Research Systems» καταγράφονται εννιά ευρήματα που σχετίζονται και επηρεάζουν την καινοτομία:

  • Η γεωργική έρευνα αποτελεί ένα σημαντικό συστατικό, αλλά, όχι πάντα, το κύριο συστατικό της καινοτομίας, γι’ αυτό και τα ερευνητικά αποτελέσματα θα πρέπει να αποτελούν παράλληλες και συντονισμένες διαδικασίες του συστήματος καινοτομίας.
  • Η κοινωνική και περιβαλλοντική αειφορία είναι αναπόσπαστα κομμάτια για την οικονομική επιτυχία και θα πρέπει να αντικατοπτρίζονται στις παρεμβάσεις.
  • Η αγορά δεν είναι επαρκής για να προωθεί την αλληλεπίδραση γι΄ αυτό και ο δημόσιος τομέας καλείται να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο.
  • Οι παρεμβάσεις είναι απαραίτητες για τη δημιουργία της ικανότητας και για την προώθηση της μάθησης που επιτρέπει σε έναν τομέα να ανταποκριθεί σε συνεχείς ανταγωνιστικές προκλήσεις.
  • Η οργάνωση των αγροτικών εταίρων αποτελεί κεντρική αναπτυξιακή έννοια. Είναι κοινό θέμα στην ανάπτυξη των συστημάτων καινοτομίας και σε διάφορες γεωργικές και αγροτικές αναπτυξιακές προσπάθειες.
  • Οι «παίκτες» που είναι κρίσιμοι για το συντονισμό των συστημάτων καινοτομίας σε επίπεδο τομέα, είτε παραγνωρίζονται ή απουσιάζουν.
  • Για να προωθηθεί η κουλτούρα καινοτομίας θα πρέπει να καλλιεργηθεί ένα μεγάλο εύρος στάσεων και πρακτικών.

Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι, η επένδυση στους αγροτικούς συνεταιρισμούς καθιστά τα συστήματα γεωργικής καινοτομίας πιο αποδοτικά ακριβώς διότι μπορεί να κινητοποιήσει δύο δυνατότητες που, συνήθως στερούνται οι γεωργοί και οι οργανώσεις τους: (α) τη δυνατότητα να διατυπώνουν και να λαμβάνουν απαντήσεις στις απαιτήσεις τους, και (β) τη δυνατότητα να διαπραγματεύονται. Τα συστήματα καινοτομίας θα πρέπει, επίσης, να δίνουν προτεραιότητα στη συνεργασία με εμπειρογνώμονες και με άτομα που κατέχουν βαθιά γνώση για τις γεωργικές κοινότητες και είναι σε θέση να τους παρέχουν δεξιότητες και άλλους πόρους. Θα πρέπει, συνεπώς, να αναληφθούν ενέργειες για ένταξη και επαρκή αντιπροσώπευση των γεωργών στο Σύστημα Γεωργικής Καινοτομίας. Οι παρεμβάσεις για τη δημιουργία ενός υποβοηθητικού περιβάλλοντος καινοτομίας θα είναι αποτελεσματικές εάν δεν συνοδεύονται από τη δημιουργία κουλτούρας καινοτομίας. Η κουλτούρα καινοτομίας μπορεί να καλλιεργηθεί, μεταξύ άλλων, με την κατάλληλη πρόταξη και εκτίμηση της σημασίας της επιστήμης και της τεχνολογίας στην ανταγωνιστικότητα, στην προώθηση επιχειρηματικών μοντέλων που υιοθετούν την κοινωνική και περιβαλλοντική αειφορία, στάσεων που αγκαλιάζουν μια πολυμορφία συστημάτων κουλτούρας και γνώσης και προωθούν επίλυση προβλημάτων χωρίς αποκλεισμούς και με μελλοντικό προσανατολισμό αντί πυροσβεστικών αντιδράσεων. Η δημιουργία κουλτούρας καινοτομίας είναι δυνατόν να καλλιεργηθεί σε διάφορα επίπεδα, εντός του Οργανισμού, σε τομεακό ή εθνικό επίπεδο, ενώ η ευθύνη για τη δημιουργία κουλτούρας καινοτομίας βαρύνει όλους του Φορείς που με τον έναν ή τον άλλο τρόπο εμπλέκονται στη γεωργική δραστηριότητα. Τέλος, η δημιουργία του ΕΙΤ προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία για τους κυπριακούς Φορείς, την οποία θα πρέπει να εκμεταλλευτούν και να ενταχθούν σε αυτό, έτσι ώστε να συμμετέχουν στο ευρωπαϊκό και παγκόσμιο γίγνεσθαι σε θέματα καινοτομίας.

Ο αναβαθμισμένος ρόλος της γεωργικής έρευνας στην αγροτική ανάπτυξη

Δρ Μαρίνος Μάρκου
Πρώτος Λειτουργός Γεωργικών Ερευνών

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εξέδωσε, το 2009, γνωμοδότηση για τον καθορισμό ενός ευρωπαϊκού θεματολογίου γεωργικών ερευνών, το οποίο καθορίζει το νέο πλαίσιο για τη γεωργική έρευνα μέσα από το οποίο θα δοθούν απαντήσεις σε καίρια ερωτήματα για την αγροτική ανάπτυξη τα επόμενα χρόνια. Επιπρόσθετα, το όραμα 2020 για τον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας θέτει τις προϋποθέσεις για τη δημιουργία της «πέμπτης ελευθερίας», δηλαδή, της ελευθερίας της γνώσης, καθώς και για την αντιμετώπιση των προκλήσεων μέσα από κοινές δράσεις.

Το νέο πλαίσιο για τη γεωργική έρευνα στην Ευρώπη καταγράφει τις νέες προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η γεωργική έρευνα, κάνοντας ιδιαίτερη αναφορά στη μεταβολή της γεωργικής δημογραφίας και της δομής των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, στον αντίκτυπο των σύγχρονων γεωργικών μεθόδων στην απασχόληση, στην εξέλιξη της κοινής γεωργικής πολιτικής και στους παγκόσμιους παράγοντες που επηρεάζουν τον Κλάδο. Έτσι, αναγνωρίζεται η ανάγκη: Α) συμβολής της γεωργικής έρευνας στην απόκτηση γνώσεων που καθιστούν δυνατή την πλήρη κατανόηση της αγροτικής ανάπτυξης, καθώς και των παραγόντων που διευκολύνουν ή παρεμποδίζουν την αειφόρο ανάπτυξη, Β) προώθησης νέων τεχνολογιών και καινοτομιών που χρειάζονται για την ανάπτυξη του γεωργικού τομέα, και Γ) διευκόλυνσης για την απόκτηση γνώσεων για την καλύτερη κατανόηση των δυναμικών της αγοράς. Οι κύριες δράσεις που προτείνονται αφορούν θέματα Κλιματικής Αλλαγής προκειμένου να μειωθούν οι αρνητικές επιπτώσεις και να διαφυλαχθούν οι υδάτινοι πόροι, το έδαφος και η βιοποικιλότητα, με απώτερο στόχο να στηριχθεί και να προωθηθεί μια πιο βιώσιμη γεωργία.

Η γεωργική έρευνα, που πριν μερικά χρόνια στην Κύπρο διεξαγόταν αποκλειστικά από το Ινστιτούτο Γεωργικών Ερευνών, αναμένεται να αποκτήσει νέα ώθηση με τη λειτουργία του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου και την αναγνώριση των πρώτων Ιδιωτικών Πανεπιστημίων. Οι πρωτοβουλίες της Ε.Ε. να ιδρύσει τα δίκτυα ERA-NET και να υιοθετήσει κοινές δράσεις αναμένεται ότι, θα συμβάλουν στην αντιμετώπιση των κοινών προκλήσεων της γεωργικής έρευνας και της αγροτικής ανάπτυξης σε ευρωπαϊκό επίπεδο και ότι, θα έχουν θετικό αντίκτυπο και στην Κύπρο. Σε εθνικό επίπεδο οι Φορείς που δραστηριοποιούνται στη γεωργική έρευνα θα πρέπει να επιδιώξουν μεταξύ άλλων:

  • Την εμπλοκή τους σε πανευρωπαϊκά δίκτυα συνεργασίας (ERA-NET) με στόχο τη συμβολή τους σε έρευνα αιχμής και στην απόκτηση νέας γνώσης.
  • Την ενίσχυση των δεσμών μεταξύ γνώσης και καινοτομίας σε εθνικό επίπεδο με την αξιοποίηση του Εθνικού Αγροτικού Δικτύου.
  • Τη συνένωση δυνάμεων για τη δημιουργία κρίσιμης μάζας ερευνητών, υποδομής και καλύτερου συντονισμού της γεωργικής έρευνας που διεξάγεται στην Κύπρο.
  • Την εμπλοκή στην έρευνα των επιχειρήσεων και της βιομηχανίας, με στόχο τη μετατροπή των ερευνητικών αποτελεσμάτων σε πρωτότυπες εφαρμογές ή προϊόντα.
  • Την εξεύρεση αποτελεσματικού τρόπου διάδοσης των ερευνητικών αποτελεσμάτων στους τελικούς χρήστες με την αξιοποίηση των εφαρμογών και των  δυνατοτήτων της σύγχρονης τεχνολογίας.

Το Ινστιτούτο Γεωργικών Ερευνών συμμετέχει σε δύο προγράμματα ERA-NET και συγκεκριμένα στο ARIMNET (2008-2012) και στο RURAGRI (2009-2013). Επίσης συμμετέχει ως παρατηρητής στο ICT-AGRI.