Οι Οργανώσεις Παραγωγών στην Κύπρο: Εμπειρική Έρευνα

Ανδρέας Στυλιανού
Λειτουργός Γεωργικών Ερευνών

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι για να είναι ισχυροί και δυνατοί, οι αγρότες πρέπει να είναι οργανωμένοι και ενωμένοι. Μόνο όταν υπάρχει συνεργασία και αλληλεγγύη μεταξύ τους πετυχαίνουν τους στόχους τους και επιβιώνουν στο ανταγωνιστικό περιβάλλον. Ως εκ τούτου, οι αγρότες πρέπει να οργανώνονται σε Ομάδες και Οργανώσεις Παραγωγών (Ο.Π), οι οποίες ευνοούνται και προωθούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και από το Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος της Κύπρου. Οι Ο.Π είναι εθελοντικές οργανώσεις οι οποίες ελέγχονται και διοικούνται από τους ανθρώπους που συμμετέχουν σε αυτές-τους αγρότες. Κύριος σκοπός μιας Ο.Π είναι να ενώσει ξεχωριστούς και ανεξάρτητους αγρότες, για να γίνουν πιο ανταγωνιστικοί μέσω των οικονομιών κλίμακας και κατ’ επέκταση να αυξήσουν το εισόδημά τους, αλλά και να αποκτήσουν διαπραγματευτική δύναμη. Γενικότερα, οι Ο.Π ιδρύονται και διοικούνται με στόχο να εξυπηρετήσουν τις αμοιβαίες ανάγκες των ιδιοκτητών-μελών τους.

Σήμερα στην Κύπρο υπάρχουν 24 αναγνωρισμένες Ο.Π. σε διάφορες κατηγορίες προϊόντων: εσπεριδοειδή, φρούτα και λαχανικά, μπανάνες, ακατέργαστος καπνός, ελαιόλαδο και επιτραπέζιες ελιές, βιολογικό ελαιόλαδο και επιτραπέζια ελιά, πατάτες, αγελαδινό γάλα και βόειο κρέας, χοίρειο κρέας. Σημειώνεται ότι, για σημαντικούς τομείς της Κυπριακής Γεωργίας, όπως είναι τα οινοποιήσιμα σταφύλια, τα σιτηρά, τα πουλερικά και τα αιγοπρόβατα, δεν υπάρχουν Ο.Π.

Οι Ο.Π μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην προσαρμογή της παραγωγής και των αποδόσεων των παραγωγών στις απαιτήσεις της αγοράς, στη διευκόλυνση της διάθεσης των προϊόντων, στην εφαρμογή κοινών κανόνων παραγωγής, ιδίως σε θέματα ποιότητας, προστασίας του περιβάλλοντος, εφαρμογής συστημάτων ολοκληρωμένης διαχείρισης της παραγωγής και βιολογικής παραγωγής, στη θέσπιση κοινών κανόνων για τις πληροφορίες σχετικά με την παραγωγή, με ιδιαίτερη έμφαση στη συγκομιδή και τη διάθεσή της και, κυρίως, στον προγραμματισμό της παραγωγής και στη δημιουργία κλίματος οικονομίας νερού, ώστε η γεωργική παραγωγή να προσαρμόζεται με αποτελεσματικότητα στη διαθέσιμη, εκάστοτε, ποσότητα νερού για άρδευση.

Τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι Ο.Π στην Κύπρο, είναι ο χαμηλός βαθμός οργάνωσής τους, η έλλειψη οποιασδήποτε συνεργασίας μεταξύ τους, οι πεπαλαιωμένες εγκαταστάσεις και εξοπλισμός που χρησιμοποιούν και οι έντονες ανταγωνιστικές πιέσεις από τους παραγωγούς που δεν έχουν ενταχθεί σε Ο.Π.

Σε έρευνα που πραγματοποίησε το Ινστιτούτο Γεωργικών Ερευνών (ΙΓΕ) την περίοδο 2010/11 σε δείγμα 651 αγροτών, ένα μεγάλο ποσοστό (58.8%) θεωρεί την εμπορία αγροτικών προϊόντων ως ένα από τα βασικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο κλάδος της αγροτικής οικονομίας στην Κύπρο, τονίζοντας κυρίως τον ρόλο των μεσαζόντων στη διαμόρφωση της τελικής τιμής (τιμή καταναλωτή) των αγροτικών προϊόντων. Σύμφωνα με τους ίδιους τους αγρότες οι μεσάζοντες απολαμβάνουν υψηλά εισοδήματα σε αντίθεση με αυτούς που πωλούν τα προϊόντα τους σε χαμηλές και πολλές φορές εξευτελιστικές τιμές. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι από τους παραγωγούς που είναι μέλη σε κάποια Ο.Π. το 61.5% θεωρεί το πρόβλημα της εμπορίας και την ύπαρξη μεσαζόντων ως ένα από τα βασικότερα προβλήματα του Κυπριακού αγροτικού τομέα.

Από την ίδια έρευνα προέκυψε ότι ένα σημαντικό ποσοστό (45.5%) του συνολικού δείγματος είναι μέλη σε Ο.Π. Από αυτούς το 19.9% δεν ενημερώνεται καθόλου από τις Ο.Π. ενώ οι υπόλοιποι (80.1%) λαμβάνουν κάποιου είδους πληροφόρηση (λίγη, αρκετή, πολύ, πάρα πολύ) από τις οργανώσεις στις οποίες ανήκουν (Εικόνα 1). Επίσης, από τους αγρότες που είναι μέλη σε Ο.Π. το 22.6% δηλώνουν ότι δεν είναι καθόλου ικανοποιημένοι από την πληροφόρηση που τους παρέχουν οι οργανώσεις τους ενώ ένα αρκετά σημαντικό ποσοστό (34.5%) δηλώνει πολύ ικανοποιημένο. Από το συνολικό δείγμα της έρευνας το 58.5% (είτε είναι μέλη είτε όχι σε κάποια Ο.Π.) δηλώνει ότι ο ρόλος των Ο.Π. στην ενημέρωσή τους είναι (ή θα μπορούσε να είναι) πολύ σημαντικός.

Περισσότερο οργανωμένοι φαίνεται να είναι οι αγελαδοτρόφοι και οι πατατοκαλλιεργητές. Συγκεκριμένα οι πρώτοι αποτελούν το 6.4% του συνολικού δείγματος από το οποίο το 4.8% δηλώνει ότι ανήκει σε Ο.Π. Οι πατατοκαλλιεργητές αποτελούν το 10.3% του συνολικού δείγματος από το οποίο το 8.4% είναι μέλη σε Ο.Π. Αρκετή οργάνωση φαίνεται να υπάρχει και στους καλλιεργητές λαχανικών/αρωματικών φυτών μια και οι μισοί από αυτούς που συμμετείχαν στην έρευνα (14.3% του συνολικού δείγματος ήταν καλλιεργητές λαχανικών/αρωματικών φυτών) ανήκουν σε Ο.Π. Το ίδιο ισχύει και για τους χοιροτρόφους από τους οποίους περισσότεροι από τους μισούς που συμμετείχαν στο δείγμα (2.8% του συνολικού δείγματος ήταν χοιροτρόφοι) δηλώνουν ότι είναι μέλη σε Ο.Π. Πολύ μικρή οργάνωση φαίνεται να υπάρχει στους αιγοπροβατοτρόφους οι οποίοι αποτελούν το 11.4% του συνολικού δείγματος και εκ των οποίων μόνο το 3.4% δηλώνει ότι είναι οργανωμένο.

Επιπρόσθετα, το 77% από αυτούς που είναι μέλη σε οργάνωση είναι πλήρους απασχόλησης. Αυτό δείχνει ότι οι τελευταίοι επιδιώκουν την οργάνωση ενώ οι μερικής απασχόλησης παραγωγοί πιθανόν να διαθέτουν διαφορετικά την παραγωγή τους ή να τη χρησιμοποιούν για αυτοκατανάλωση.

Γενικότερα, από την έρευνα του ΙΓΕ (2010/11) προκύπτει ότι οι παραγωγοί θεωρούν σημαντικές τις Ο.Π. για την επιβίωση τους, αλλά ταυτόχρονα πιστεύουν ότι αντιμετωπίζουν διάφορα προβλήματα για τη λύση των οποίων πρέπει να βοηθήσουν τα αρμόδια τμήματα. Από την άλλη, αρκετοί παραγωγοί, κυρίως μικροί, εκφράζουν την επιθυμία να οργανωθούν σε Ο.Π. γεγονός που καταδεικνύει τη σπουδαιότητα των οργανώσεων για αυτούς. Παράλληλα, πιστεύουν ότι αν οργανωθούν σε αποτελεσματικές και σωστά δομημένες Ο.Π. θα τους βοηθήσει να αντεπεξέλθουν στον ανταγωνισμό και τις απαιτήσεις της αγοράς. Αρκετοί από αυτούς υποστηρίζουν ότι η οργάνωση τους σε Ο.Π. αποτελεί ίσως, το μοναδικό μέσο για την επιβίωση τους. Τέλος, σχετικά με την ενημέρωσή τους, αν και αρκετοί αγρότες δηλώνουν ικανοποιημένοι από την πληροφόρηση που τους παρέχουν οι Ο.Π., ωστόσο θα μπορούσαν να διαδραματίσουν πολύ σημαντικότερο ρόλο αν λειτουργούσαν πιο σωστά και πιο αποτελεσματικά, και κυρίως προς το συμφέρον του Κύπριου αγρότη.

Εικόνα 1. Ενημέρωση αγροτών μέσω των Ο.Π. στις οποίες είναι μέλη. Η βάση (100%) στην εικόνα είναι το 45.5% το οποίο υποδηλώνει το ποσοστό των αγροτών από το συνολικό δείγμα που είναι μέλη σε Ο.Π.