Διαχείριση γεωργικών εκμεταλλεύσεων

Γιαννακοπούλου Μαριάνθη, Έκτακτη ΛΓΕ
Ιωάννου Σταυρούλα, Έκτακτη ΛΓΕ

Η Διαχείριση Γεωργικών Εκμεταλλεύσεων ή management, όπως έχει επικρατήσει πλέον και στα ελληνικά, είναι ο κλάδος της γεωργικής οικονομικής που έχει ως αντικείμενο την τοποθέτηση των συντελεστών παραγωγής (έδαφος – εργασία – κεφάλαιο) σε διάφορους κλάδους φυτικής ή ζωικής παραγωγής και σε διάφορες μεθόδους παραγωγής, με τέτοιον τρόπο που να ικανοποιούνται οι βασικοί στόχοι των γεωργών, όπως η αύξηση ή σταθερότητα του εισοδήματος τους, η ελαχιστοποίηση του κόστους και του κινδύνου παραγωγής κ.α. (John Kadlec).

Οι Tony Giles και Malcolm χρησιμοποιούν έναν άλλο σύντομο αλλά πολύ περιεκτικό ορισμό του management: «Management είναι η απόφαση για το τι θέλεις να κάνεις και να το κάνεις». Εδώ διακρίνουμε δύο λέξεις κλειδιά: Απόφαση και Πράξη.

Σχεδιάγραμμα 1: Πρακτικές Στρατηγικές Management

Η λήψη απόφασης και κατ’ επέκταση η υλοποίησή της δεν είναι μια απλή διαδικασία. Δεν είναι εύκολο να ξέρει ο γεωργός – διαχειριστής της εκμετάλλευσης «τι θέλει». Η διαδικασία λήψης απόφασης, όπως αυτή περιγράφεται στο σχεδιάγραμμα 1 (Πρακτικές Στρατηγικές Management), βοηθά το γεωργό να θέσει τις προτεραιότητές του, να συγκεκριμενοποιήσει αυτό που θέλει και να αποφασίσει από την αρχή αυτό που λέμε «αντικειμενικό σκοπό» της εκμετάλλευσης (δηλαδή τί θέλει να πετύχει). Υπάρχει όμως πάντα διαφορά στο «τι θέλω» και στο «τι μπορώ» να κάνω. Για το λόγο αυτό, ο γεωργός θα πρέπει να γνωρίζει και να κατανοεί πολύ καλά τις δυνατότητές του, τόσο όσον αφορά τους συντελεστές παραγωγής που διαθέτει, όσο και το εξωτερικό περιβάλλον στο οποίο λειτουργεί η εκμετάλλευσή του, όπως φαίνεται παραστατικά στην Εικόνα 1.

Εικόνα 1: Γεωργός ως manager της εκμετάλλευσης του

Τα στοιχεία του management είναι: Οργάνωση, Στρατηγική, Σχεδιασμός, Εφαρμογή, Έλεγχος. Περιγράφονται όλα αναλυτικά στην Eικόνα 2. Είναι προφανές, ότι η λήψη απόφασης υπεισέρχεται σε όλα τα στοιχεία του management. Υπάρχει πρώτα από όλα στην οργάνωση της εκμετάλλευσης (ποιός θα κάνει τί). Υπάρχει στη στρατηγική (επιλογή σχεδίου εφαρμογής). Στο σχεδιασμό (πως θα γίνει αυτό που σχεδιάστηκε) και υπάρχει στην εφαρμογή του επιλεγόμενου σχεδίου (καθημερινές διευθετήσεις για να διατηρηθεί το σχέδιο). Τέλος, η λήψη απόφασης συνδέει το σχεδιασμό με τον έλεγχο εφαρμογής του σχεδίου, με την έννοια ότι αποφασίστηκαν τα σχέδια και πρέπει να διεκπεραιωθούν κατά έναν ορισμένο τρόπο, για να επιτευχθεί ο αντικειμενικός σκοπός της εκμετάλλευσης.

Εικόνα 2: Στοιχεία του Management

Η λήψη απόφασης είναι μια δυναμική διαδικασία του management. Χαρακτηριστικό της «λήψης απόφασης» είναι ότι συμβαίνει σε κάποια ειδική χρονική στιγμή και βασίζεται εν μέρει σε πληροφορίες του παρελθόντος, για γεγονότα που θα συμβούν στο μέλλον. Για το λόγο αυτό κρίνεται πολύ σημαντική η τήρηση γεωργικών λογαριασμών από τους γεωργούς – διαχειριστές της εκμετάλλευσης.

Λέγοντας τήρηση γεωργικών λογαριασμών εννοούμε την καθημερινή συστηματική καταγραφή των οικονομικών ενεργειών της εκμετάλλευσης με στόχο την παροχή:

  • Πληροφοριών, έτσι ώστε να είναι εύκολος και άμεσος ο έλεγχος της εκμετάλλευσης,
  • Στοιχείων, που τροφοδοτούν με δεδομένα, μεθόδους οργάνωσης των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, και
  • Στοιχείων, που θα αποτελέσουν οδηγό για μελλοντικές αποφάσεις των γεωργών

Από τα παραπάνω, καθίσταται σαφές ότι η επιτυχία για την εφαρμογή του management εντοπίζεται στον ίδιο το γεωργό και την ικανότητά του στη διαχείριση της εκμετάλλευσής του. Ο γεωργός είναι εκείνος που οργανώνει, κατευθύνει και ελέγχει το σύνολο της εκμετάλλευσης. Ανάλογα λοιπόν με τη διαχειριστική τους ικανότητα, διακρίνουμε τέσσερις τύπους γεωργών – managers:
1. Διαχειριστής (entrepreneur): Ο γεωργός που θεωρεί τον εαυτό του όχι απλά και μόνο «παραγωγό προϊόντων», αλλά έχει άποψη και υπευθυνότητα για όλα τα θέματα που αφορούν στην εκμετάλλευσή του. Εντοπίζει το πρόβλημα, συγκεντρώνει πληροφορίες και έχει την ικανότητα να βρίσκει καλούς συμβούλους. Είναι συχνά ένας επιτυχημένος “manager”.
2. Παίχτης: Ο τύπος του manager που δε θέλει να θεωρεί τον εαυτό του γεωργό. Συλλέγει πληροφορίες αυθαίρετα, χωρίς σκέψη, έχει παρορμητική προσωπικότητα και υπερεκτιμά την ικανότητά του να διαχειρίζεται την εκμετάλλευσή του. Δε θεωρείται δυνατός manager και η εκμετάλλευσή του περνά συνήθως κρίση.
3. Γεωργός με συγκρατημένη στρατηγική: Ο γεωργός που βλέπει τη δουλειά του ως «τρόπο ζωής». Ακολουθεί το δικό του μονοπάτι, δεν πειραματίζεται με δραστηριότητες που είναι έξω από το χώρο του και δε διακινδυνεύει. Συνήθως οι γεωργοί αυτοί πάνε καλά.
4. Γεωργός με αμυντική στρατηγική: Ο γεωργός που αποφεύγει όσους περισσότερους κινδύνους μπορεί. Η αμυντική στρατηγική κρατάει το γεωργό στάσιμο ή ένα βήμα πίσω από τις εξελίξεις, κρύβει κάποιο βαθμό ανασφάλειας με συνέπεια την αδυναμία εκσυγχρονισμού της γεωργικής εκμετάλλευσης.

Ο γεωργός θα πρέπει να τοποθετήσει τον εαυτό του πολύ κοντά στους managers των επιχειρήσεων εκτός γεωργίας. Η άποψη ότι η δουλειά του γεωργού είναι «τρόπος ζωής» και έχει σκοπό απλά την παραγωγή προϊόντων δεν οδηγεί σε επιτυχία. Ο γεωργός οφείλει να δει την εκμετάλλευσή του σαν επιχείρηση που έχει στόχους οι οποίοι θα επιτευχθούν μέσα από τη στρατηγική που θα ακολουθήσει.

Με βάση την εμπειρία από την εφαρμογή του Δικτύου Γεωργικής Λογιστικής Πληροφόρησης στην Κύπρο, η πλειονότητα των γεωργών μας εντάσσεται στην κατηγορία των γεωργών με αμυντική στρατηγική. Το γεγονός αυτό έχει άμεση επίπτωση στη δυνατότητα της γεωργίας να ανταποκριθεί στις προκλήσεις της εποχής.

Ως εκ τούτου, τόσο οι ίδιοι οι γεωργοί όσο και οι υπηρεσίες του κράτους οφείλουν να εντείνουν τις προσπάθειες τους, για να αλλάξει η νοοτροπία των γεωργών και να σκέφτονται ως σύγχρονοι managers. Με τον τρόπο αυτό θα τους επιτραπεί να αναλάβουν το απαραίτητο ρίσκο για να μετατρέψουν τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις τους σε πρωτοποριακές επιχειρήσεις που θα αντέξουν στον εντεινόμενο ανταγωνισμό.

Βιβλιογραφία:
Kadlec, J. (1985). Farm management: decisions, operation, control. Prentice-Hall.
Giles, A. K. (Anthony Kent) & Stansfield, Malcolm (1990). The farmer as manager (2nd ed). CAB International, Wallingford, Oxon